VIII თავი. თქმული უნდოსა და გლახაკისა ხუცეს-მონაზონისა ბესარიონის მიერ. რომელი იყო უდაბნოით გარესჯით მრავალმთისაჲთ, მონასტერსა წმიდისა იოანე ნათლისმცემელისა, ხოლო წიგნსა ამას ეწოდების „გურდემლი“.

სიტყჳსგებაჲ მათდა მიმართ, რომელნი პაპასა ჰრომისასა უფროსად და უაღრესად ჴადიან სხუათა პატრიარქთა ზედა და ქუეყანასა ზედა მეორედ ქრისტედ აღიარებენ და*(92) თავად ყოველთა ეკლესიად იტყვიან, პეტრე მოციქულისა თანა მოსაყდრეობითა სწორადვე მისა და ვიკადრო ვითარმედ უაღრეს მისა აღიარებენ, კეთილის მოქმედი იყოს კაცი იგი ანუ თუ სიტყვისა წინა აღმდგომისა საქმისა. 


ისმინეთ ჩემი რომელთა გნებავს კეთილად გულისხმისყოფაჲ [და] ამის მიზეზისათვის სიტყჳსგებაჲ. და თქვენ იხილეთ და საჯეთ სამართალი, ვინ არს უმეტესი ანუ უადრესი ანუ თუ სწორნი ანუ დაკლებულნი, მოდით ძმანო და ამის პირისათვის უპირატესად სიტყვა ღმრთისა შემოვიღოთ, რამეთუ ესრედცა ჯერ არს, რამეთუ იგი არს დასაბამი და სრულმყოფელი ყოვლისა კეთილისა და მისგან არს ყოველი მოცემა კეთილი და ყოველი ნიჭი სრული ზეგარდამო მოცემულ მამისაგან ნათლისა. ვითარცა წერილ არს: ჰრქუა*(93) იესო მოწაფეთა თვისთა: ხოლო თქუენ ნუ იწოდებით რაბი, რამეთუ ერთი არს მოძღვარი თქუენი ქრისტე, ხოლო თქუენ ყოველნი ძმანი ხართ და მამით ნუვის ხადით ქუეყანასა ზედა, რამეთუ ერთი არს მამაჲ თქუენი, რომელი არს ცათა შინა. ნუცა გერქუმინ თქუენ წინამძღვარ, რამეთუ ერთი არს წინამძღვარი თქუენი ქრისტე, ხოლო უდიდესი თქვენი იყავნ თქვენდა მსახურ, რამეთუ რომელმან აღიმაღლოს თავი თვისი იგი დამდაბლდეს და რომელმან დაიმდაბლოს თავი თვისი იგი ამაღლდეს. (მათე 23.8-12.) აწ იხილეთ ბრძანებაჲ ესე სამეუფეო. სადა სჩანს აქა უდარეს-უაღრესობა წმიდათა მოციქულთა, რომელნი იგი პაპასა ჰრომისასა უაღრესა ხადიან წმიდისა პეტრე მოციქულისა თანამოსაყდრეობითა და განიდიდებენ თავთა თვისთა და მიზეზად ამპარტავნებისა მოიღებენ პეტრეს. ესე უწყოდა ვითარცა წინასწარმცნობელმან ყოვლისამან უფალმან და ამისთჳს შემოიღო სიტყუაჲ ესე და*(94) წინასწარ განაკრძალებს მოწაფეთა თვისთა და ასწავებს, რათა არა განლაღნენ ერთი მეორესა ზედა, ვითარცა კუალადცა ეტყოდა მოწაფეთა: ისწავეთ ჩემგან რამეთუ მშვიდ ვარ და მდაბალ გულითა და ჰპოოთ განსუენებაჲ სულთა თქუენთა: ისწავეთო ჩემგან სიმდაბლე, არა თუ სიმაღლე და ამპარტავნება. და კუალად წერილ არს მასვე წმიდასა სახარებასა შინა: ოდეს მოციქულნი ჯერეთ საზომსა სისრულისასა არა მიწევნულ იყუნეს, ბრძანებდა რაჲ ქრისტე, ვითარმედ „აღვალ იერუსალიმდ“. იგინი ჰგონებდეს ქრისტესთვის, ვითარმედ საყდართა დიდებისათა დაჯდების და მეუფებათა ქუეყანისათა დაიპყრობსო. მაშინ მოუხდა იესოს დედა ძეთა ზებედესთა ძეთა მისთა თანა, თაყვანისცემდა და ითხოვდა რასამე მისგან. ხოლო თავადმან ჰრქუა მას რაჲ გნებავს: - ჰრქუა მას: თქუ რათა დასხდნენ ორნი ესე ძენი ჩემნი ერთი მარჯუენით შენსა და ერთი მარცხენით*(95) შენსა სასუფეველსა შენსა. მიუგო იესუ და ჰრქუა მას: არა იცი რასა ითხოვ, ძალ გიცა სასუმელისა ჩემისა შესუმად, რომელი მე მეგულების შესუმად? ანუ ნათლისღებაჲ რომელი მე ნათელ ვიღო ნათლისღებად? ხოლო მათ ჰრქუეს მას ძალგვიც. ხედავა, რამეთუ ქრისტემან სასუმელი სიკუდილისა წინა უყო შესუმად და ჭირი და სასჯელი სოფლისა ამის და ეგრეთღა დასხდომა სუფევათა შინა, დაღაცათუ ამათ ქვეყანისა ითხოვეს, არამედ ქრისტემან საუკუნო იგი დიდებაჲ აღუთქუა და იგიცა ჭირითა და შრომითა და სიკუდილითა და არა თუ განსუენებითა და დიდებისა მსოფლიოსა ძიებითა და ეტყვის: ჰრქუა მათ იესო: სასუმელი სამე ჩემი შესუათ და ნათლისღებაჲ რომელი მე ნათელ ვიღო ნათელ იღოთ, ხოლო დაჯდომაჲ მარჯვენით ჩემსა და მარცხენით არა არს ჩემი მიცემად, არამედ ვიეთდა გამზადებულ არს მამისა*(96) მიერ ჩემისა. ვითარცა ესმა ესე ათთა მათ განრისხნეს ორთა მათ ძმათათვის. ხოლო იესუ მოუწოდა მათ და ჰრქუა: უწყითა რამეთუ მთავარნი წარმართთანი უფლებენ მათ ზედა და დიდ დიდნი ხელმწიფებენ მათ ზედა, ხოლო თქუენ შორის არა ეგრეთ იყოს. არამედ რომელსა უნებს თქუენ შორის დიდ ყოფაჲ იყვნენ თქუენდა მსახურ: და რომელსა უნებს თქუენ შორის წინა ყოფაჲ იყოს იგი თქუენდა მონა. იხილე: აქაცა მონებაჲ და ურთიერთარს მსახურებაჲ უბრძანა და არა მთავრობაჲ და ერთი-მეორესა ზედა უფლებაჲ და ხელმწიფობაჲ წარმართთაებრ, ვითარცა აწინდელი პაპები ჰრომისანი ხელმწიფებენ და მძლავრობენ ყოველთა ზედა. ესე უწყოდა უფალმან ვითარცა წინასწარ მეცნიერმან სილაღისა მათისამან. ამისთვის ეტყვის მოწაფეთა და ასწავებს სიმდაბლესა რაჲთა სწორ იყვნენ და ერთი მეორესა ზედა არა განლაღნეს, დაღაცათუ*(97) 

თქუმული გრიგოლი ხუცისა ანტიოქელისაჲ წმიდისა პირველმოწამისა სტეფანჱსთჳს.


საჴსენებელი კეთილი ჩუენ წინა გჳც საყუარელნო. ვაიძულე დაწერად ქრისტჱს ეკლესიათა წმიდისა პირველმოწამისა სტეფანჱსსა ჩუენდამო ქმნულსა
მოქალაქობასა ზედა და სულისათჳს მეოხებაჲ და სიტყჳს-გებაჲ და შეწყნარებაჲ ტანჯვათაჲ და აღსრულებაჲ და გჳრგჳნი და სამძალი ზეცისა ჩინებისაჲ: იყო მათ ჟამთა შინა შემდგომად უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტჱსსა     ჴორცითა მოსლვისა და ვნებითა ჯუარისაჲთა და სიკუდილითა და აღდგომითა და აღმაღლებითა და მამისა თანა მისლვითა. წარჴდეს რაჲ ორისა წლისა ჟამნი. იქმნა სიმტკიცჱ გამოძიებაჲ ფრიად შოვრის ჰურიათა და სადუკეველთა
და ფარისეველთა თანა და თანა წარმართთაჲ იესუ ქრისტჱსთჳს ნაზარეველისა თუ ვითარ იშვა და ვითარ აღიზარდა [და] ჴორცითა ვითარ ჯუარს ეცვა და მოკუდა და აღდგა პირმშოჲ მკუდრეთით. რაჲმეთუ რომელნი-მე იტყოდეს ვითარმედ წინაჲსწარმეტყუელი გამოჩნდა. ხოლო სხუანი იტყოდეს. "არა. არამედ შეაცთუნა სოფელი": ხოლო სხუანი იტყოდეს ვითარმედ ჭეშმარიტადძჱ ღმრთისაჲ არს ესე. და შფოთი დიდი იყო ერსა შოვრის. რაჲმეთუ შეკრბეს ერთად კაცნი მოძღუარნი და ბრძენნი ეთიოპიაჲთ და თებაიდაჲთ და ალექსანდრიაჲთ და იჱრუსალემით და ასიაჲთ და მავრიტენიაჲთ და
ბაბილოვნით: და პირველით ჟამითგან ვიდრე მეოთხედ ჟამადმდე შფოთი იყო დიდი ვითარცა სახედ ქუხილისა სასტიკისაჲ: მაშინ დადგა ადგილსა რასა-მე ზედა მაღალსა სტეფანჱ კაცი მწიგნობარი და ბრძენი პატიოსანი ყოვლისა ერისაჲ ნათესავისაგან აბრაჰამისა და ტომისაგან
ბენიამენისა და განუყარა ჴელი და ჴმითა მაღლითა თქუა:
"ძმანო ჭაპუკნო და მოხუცებულნო. ისმინეთ აწ ჩემ მიერ თქუენდა მიმართ სიტყჳს-გებაჲ. რაჲსათჳს განმრავლდეს თქუენნი ჴმანი და შემოკრებულ არს ყოველი იჱრუსალემი. ნეტარ არს კაცი იგი. რომელი არა შეორგულდეს ქრისტე იესუჲს მიმართ, ძისა ღმრთისა ცხოველისა უხილავისაჲ.
რომელი-იგი თავადი არს ჴელოვნებით კაცთ-მოყუარჱ. 

 "და გარდამოჴდა ზეცით ცოდვათათჳს და უმეცრებათა ერისათა საშოსა შინა ქალწულისა წმიდისა გამორჩმულისასა დასაბამითგან სოფლისა:
ვითარცა იგი უწოდა ადამ. რომელი-იგი სოფლისა მამაჲ არს. ცოლსა თჳსს და ჰრქუა ვითარმედ გეწოდოს შენ დედა და ცხოვრება. ესე უკუე იწოდა ქალწული ცხოვრება მსგავსად წერილისა. რომელმან მუცლად იღო. ვითარცა  კაცი იშვა ქრისტე მსგავსებით თჳნიერ ცოდვისა; რაჟამს უკუე იშვა ვითარცა კაცი. განათლდეს ყოველნი:
 "ხოლო მტერსა მოლოდებაჲ აქუნდა. რაჲმეთუ იგი ვითარცა ყრმაჲ ჴორციელად გამოჩნდა. აღიძრა ჰეროდე მოსრვად მაშინ შობილთა ჩჩჳლთა და მოსრნა სამათასნი: ხოლო ესე კაცთ-მოყუარებით იქმნა. რაჲთა მეოხ იყვნენ
წმიდანი ჩჩჳლნი ცხოვრებისათჳს კაცთაჲსა: და აწ ვითარ ურწმუნო ხართ უფლისა იესუ ქრისტჱსთჳს. რაჲმეთუ ბრმათა თქუენთაჲ ყო აღხილვაჲ და კეთროვანნი თქუენნი განკურნნა: "ხოლო ეშმაკნი თქუენგან განასხნა. რაჲთა პირველი იგი ძელისა საცთური თქუენგან განაქარვოს. პატიოსანი გამოირჩია ძელი და იქმნა ჯუარ-შემოსილ
და შთავიდა ყოველთათჳს ჯოჯოხეთს და შემუსრა. რომელსა-იგი ჴელმწიფებაჲ აქუნდა სიკუდილისაჲ. და მესამესა დღესა აღდგა და ყოველნი განაცხოველნა:
 "ხოლო ვაჲ ურწმუნოთა. ოდეს იგი მეორედ მოვიდეს განშჯად ცხოველთა და მკუდართა. მაშინ ცეცხლი წინაშე მისა ვიდოდის და გარემოჲს მისსა ნიავ-ქარნი ფრიად". და არღა დაესრულა მას სიტყუაჲ. ჴმა ყო ყოველმან სიმრავლემან ერისამან. "აღიღენ ქუეყანით, აღიღენ სტეფანჱ. 

ამას წიგნსა ეწოდების სამოთხე, რომელსა შინა წერილ არიან საქმენი და განგებანი წმიდათა მამათანი და ქრისტჱს მოყუარეთა დედანი, რომელი აუწყებს ყოველთა სათნოებათა სარგებელად კაცთა და ბოროტის მოქმედთათჳსცა, რომელთა არა ეშინოდა ღმრთისა, - აღწერა ამბა იონავე, მოძღუარმან სოფრონი იერუსალჱმელ პატრეარქისამან. I ნაწილი.

საყუარელნო, ხილვაჲ სამოთხისაჲ ზაფხულის საცსე არნ ყოვლით
ასაწადელითა და გუის სათქუმელითა კაცთაჲთა, რამეთუ
განაცხრობნ თუალთა ხილვაჲ ყუავილთა მისთა სიმეწამულისაჲ, და
თანაწარმავალთა დააყოვნებენ ხილვაჲ მისი და მრავალფერებაჲ
ყუავილთა მისთაჲ, და რამეთუ აღავსებნ საყნოსელთა სულნელებაჲ
მისი და განამხიარულებნ გონებასა ყნოსაჲ მისი და ტკბილად
გემოვან ჰყოფნ პირსა გემოჲს-ხილვაჲ ნაყოფთა  მისთაჲ და
განანათლებნ გონებასა საშუებელი სანოვაგეთა მისთაჲ. 

ესრეთვე შრომანი წმიდათა და სულიერთა მამათანი და
სათნოებანი მატნი მრავალფერნი ჯერ-არიან მითხრობად, შვილო
ჩემო სოფრონი, რომელთა შინა იპოვების მრავალი სარგებელი სულთა
საცხორებელად, რომელნი-იგი შუენიერად ყუაოდეს ჟამთა
ჩუენთა, ვითარცა ხჱ ტანაწარსადინელსა წყალტასა, რამეთუ
მადლითა უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტჱსითა შემკობილ იყუნეს
ყოვლითა კეთილისა საქმითა და სარწმუნოებითა, რომელთაგან მნებავს
მოწილვად ვარდი იგი სატნოვებათა ნათთაჲ და შეთხზვად შენდა
გჳრგჳნი ყუავილთა მათგან დაუჭნობელთა უხრწნელისა მის სამოთხისათა,
რაჲთა მით გჳრგჳნოსან ვყო თავი შენი, შვილო ჩემო საყუარელო
სოფრონი, და შენ მიერ თავნი ყოველთა მორწმუნეთანი. ამისთჳს
უწოდე ამას სამოთხჱ, საშუებელთა მათთჳს    სიხარულთა, რომელნი ამას შიან იპოვებიან მეძიებელთა მათთჳს.
და აწ ჭეშმარიტად დაჯერებულ იყავნ საღმრთოჲ ეგე სიყუარული
შენი, შწვილო ჩემო, რამეტუ შევკრიბე ყოველი ესე თქუმული
ჭეშმარიტებით, რომელსა შინა არა არს იჭჳ. ვითარცა ფუტკარმან
რაჲ შეკრიბის მრავალფერთა ყუვალითაგან სიტკბოებაჲ და შექმნის
იგი გოლად ჭურჭელსა შინა ერთსა, ესრჱთვე მე შევკრიბენ
მრავალფერნი ესე სათნოვებანი წმიდათა მამათანი სულთა
სარგებელისათჳს და დავწერენ წიგნსა ამას შინა.

თავი ა (1). ბერი ვინმე მკჳდრ იყო მონასტერსა ამბა ევსტრაჯისსა,
   რომელსა სახელი ერქუა ამბა იოვანე. და [უნ]და მისი
   ელია პატრეარქსა, იერუსალჱმელსა, რაჲთამცა ყო იგი მამასახლის
   მონასტერსა მისსა ზედა. ხ{ოლო} მან არა თავს-იდვა, არამედ
   ჰრქუა მას: მნებავს მე, მამაო პატიოსანო, წარსლვაჲ და
   ლოცვაჲ მთასა სინასა. ხოლო პატრეარქმან ჰრქუა მას: მამასახლის
   იქმენ და ეგრჱთ წარვედ და ილოცე, და კუალად-იქეც მონასტერსავე
   თჳსსა. ხოლო მან ჰრქუა: არა, არამედ პირველად წარვიდე
   და ვილოცო, და ოდეს კუალად ვიქცე, დავემორჩილო ბრძანებასა
   შენსა. მასინ დაუტევა მშჳდობაჲ და განუტევა იგი
   პატრეარქმან. ხოლო მან წარიყვანა მოწაფჱ თჳსი და წარემართა
   სინად ლოცვად. და ვითარცა წიაღ-ჴდა იგი წმიდასა იორდანესა და
   განეშორნეს ვითარ სამ უტევან, შეიპყრა ბერი მჴურვალებამან და
   ვერ ეძლო სლვად. და პოვეს მუნ მვირჱ ქუაბი და შევიდეს მას
   შინა, რაჲთა განისუენონ. და განძჳნდა სალმობაყ იგი ბერისაჲ,
   ვიდრემდის შეძრვადცა ვერ შემძლებელ იყო. და დაყვეს მუნ შინა
   სამ დღე. მაშინ იხილა ბერმან ჩუენებით კაცი ვინმე დიდებული,
   რომელი ეტყოდა მას:

      _ ვიდრე გნებავს, ბერო, წარსლვის, მაუწყე მე?

      ჰრქუა მას ბერმან: მთასა სინასა მნებავს წარსლვაჲ და
   ლოცვაჲ.

    მიუგო და ჰრქუა მას კაცმან მან დიდებულმან: ისმინე ჩემი,
   კეტილო ბერო, და ნუ წარხულა სინად.

   ხოლო მან არა შეიწყნარა სიტყუაჲ მისი, არამედ ჰრქუა მას:
   ვერ შესაძლებელ არს ჩემდა, თუმცა არა წარვედ სინად. მაშინ,
   ვითარცა ესმა ესე მისგან, დაუტევა და წარვიდა. და ვითარცა
   განთენა, კუალად უფროჲსად განძჳნდა სალმობაჲ იგი ბერისაჲ
   უფროჲს პირველისა, ვიდრემდის სულმოკლე იქმნა იგი. და      კუალად      მეორესა ღამესა ეჩუენა ამს კაცი იგი დიდებული, რომელი
  პირველ ეხილვა და ჰრქუა მას:

      _ ჵ კეტილო ბერო, რაჲსა სრომასა შეიმთხუევ შენ წარსლვად
   სინად, დამემორჩილე და ნუვიდრე ხუალ ამის ქუაბისაგან

      მაშინ მიუგო ბერმან და ჰრქუა მას: მაუწყე მე, ვინ უკუე ხარ
   შენ?

      მიუგო მას, რომელი-იგი ეჩუენა მას, და ჰრქუა: მე ვარ
   იოვანე ნათლის-მცემელი და ამისთჳს გეტყჳ შენ, რაჲთა არა
   წარხჳდე სხუასა ადგილსა, რამეთუ ესე ქუაბი, რომელსაშინა
   ხარი შენ, უფროჲს არს მთასა სინასა, რამეტუ ამას შიან უფალი
   ჩუენი იესუ ქრისტჱ მრავალ გზის შემოსრულ არს წმიდათა ფერჴითა
   მისითა მოკითხვად და ნუგეშინის-ცემად ჩემდა. აწ უკუე აღმითქუ
   მე, რაჲთა დაემკჳდრო ქუაბსა ამას შინა, და მე განგკურნო
   უძლურებისაგან შენისა.

   და ვითარცა ესმა ესე ბერსა, დაჯერებულ იქმნა გონებაჲ
   მისი და აღუთქუა მას, რაჲთა არღარა განეშოროს მიერ ჟამითგან
   მის ადგილისაგან. და მუნთქუესვე განიკურნა და დაემკჳდრა მუნ
   შინა ვიდრე დღედ განსლვისა მისისა ამიერ სოფლით, რამეტუ
   ყო ქუაბი იგი ეკლესია ქრისტჱსა, და შეკრიბნა მას შინა ძმანი
   მრავალნი. და ადგილსა მას ეწოდების საფსაფას.

 ბ (2). სხუაჲ ბერი იყო ადგილსავე მას,*7 რომელსა ეწოდების
     საფსაფას, დაესევითართა სათნოვებათა მიიწია, ვიდრემდის
    ლომნი მოვიდოდეს მისა, და შეიწყნარებდა და ჴელითა თჳსითა სცემდა
    მათ სახრდელსა.